Te Puni Kokiri

Te reo ka pīrangitia: Māori English

Te reo ka pīrangitia: Māori English

Ko te marae tētahi tino āhuatanga o te porihanga Māori.   Ko te marae te wāhi e taea ai te kōrero i te reo Māori, te tūhura, te wānanga i ngā tikanga, te whakahaere hoki i ngā whakaritenga pērā i te pōwhiri i te manuhiri, te hāpai i ngā kaupapa ā-iwi, te poroporoaki i ngā mate hoki.   He wāhi tapu te marae, he nui tōna hīranga ahurea.  

I roto i te reo Māori, ko te marae ātea te wāhi wātea kei mua i te wharenui koia rā tētahi wāhanga o te Pā.   I te reo o nāianei, ka poroa te rerenga kupu kia 'marae', ā, ko tōna tikanga, ko te whenua katoa me ngā whare e whai pānga ana ki te marae ātea.   Ināianei, ko te marae te pātaka kōrero hei pupuri hītori, mātauranga, taonga hoki.   He maha ngā marae hei wāhi tuku i ngā ratonga hauora, kaupapa mātauranga, kaupapa ture, me ngā ratonga pāpori.

Ki tā te ture, ko te marae tētahi wāhi kua rēhitatia hei whenua tāpui i raro Te Ture Whenua Māori Act 1993.   Kei ia marae tētahi rōpū tarati e kawe ana i ngā whakahaerenga o te marae.   Ko tā te Ture tikanga ko te whakahaeretanga o te marae hei whenua tāpui, ā, ka whakarārangihia ngā kawenga o ngā tarati e whai pānga ana ki ngā uri.

Ko ngā marae tūturu nā te whānau, nā te hapū, ā, i ētahi wā nā te iwi.   Ko te tikanga, ko te marae te wāhi e honohono ai te whānau – tētahi ki tētahi – mā te whakapapa.   Nō waenga o te rautau tekau mā iwa, arā ngā marae ā-tāone kua whakatūria hei whakarato i ngā kaupapa mō ngā Māori e noho tāone ana, pērā i ngā marae tūturu.   He maha ngā wānanga mātauranga kua whakatū marae hei whakarato i te wāhi mō ā rātou ākonga, ō rātou kaiako, me te hapori.   Ko ēnei marae o nāianei kua whakatūria i runga i te kaupapa, ehara ko te whakapapa.

He pārongo anō, he mokamoka o ētahi marae

Te Kahui Mangai

Ka tuku a Te Kāhui Māngai i ētahi pārongo mō ngā iwi kua tautohua i roto i te Māori Fisheries Act 2004, mō ngā iwi, hapū rānei kua tīmata te tukanga whakawhiti whakataunga o ā rātou kerēme i raro i te Tiriti o Waitangi.   Tae rā anō tēnei ki ō rātou rohe, ō rātou hapū, marae, me ētahi anō kaupapa māngai.  

Māori Maps 

Kei tēnei pae tukutuku ētahi pārongo mō ngā tino marae tūpuna huri noa i Aotearoa, tata ki te 750 ngā marae.

Naumai Place

Ko Naumai place tētahi tomokanga mō ngā pae tukutuku whaiaro ā-marae. Tae rā anō tēnei ki tētahi rārangi e taea ana te rapu me ngā hono ki ngā rauemi marae.  

Te Whakawhanake Marae

Ki Te Puni Kōkiri, ko te whakawhanake marae te mea tautoko i te marae kia tū hei kaupapa tōnui, kaupapa motuhake hoki.   Kei ia marae ōna āhua ahurei, a nui, a momo, a hanga hoki.   E tika ana mō te rangatiratanga kia tautuhia ngā whāinga o te marae.   Tae rā anō pea ēnei ki ngā whāinga o te iwi, te hapū me te whānau Māori, tae rawa atu ki ngā whāinga o te marae hei mea motuhake.  Pānui tonu

Back to top