PEKE ATU KI TE RĀRANGI TAKE MATUA / TIROHANGA REREKĒTANGA NUI
Ngā Rātonga me te Pūtea

Ngā Rātonga me te Pūtea

Kua whakatūngia e Te Puni Kōkiri he anga kaupapa here hou – ko te Kaupapa Pūmanawa Moe Māori. Ko te whāinga o tēnei kaupapa hou, kia whakatutuki i te pūmanawa moe Māori, ko te Māori kei te whakatutuki moemoā hei Māori. Ko te whāingaroa o te Kaupapa Pūmanawa Moe Māori kia whakanohoia te Māori kia pai ake tōna hanga i runga i ngā rawa ā-ohu nei, mātauranga, pūkenga, āheinga rangatira hei whakapiki i te oranga tinana kounga pai rawa.

Ko te pūtea pūmanawa moe Māori ka tautoko i te Kaupapa Pūmanawa Moe Māori mā te whakarite kia tāpui whiriwhiri ka whai hua, ā, ka āwhina kia whakatutuki pūmanawa moe Māori. Ka pēnei mā te whakamahi mātauranga kua whiwhi mai i ngā hononga rautaki a Te Puni Kōkiri ki ngā hāpori Māori, rōpū hoki hei tāpui pūtea neke atu i te $23 miriona te wāriu ia tau.

I timata te pūtea i te 1 Hōngongoi 2006 i te wā i whakakotahitia ngā tahua putea e whitu kia toru kē ngā mea hou. E whai ake nei ngā kōrero mō te take o ngā putea nei:

Tahua Tahi: Mātauranga

Ko te whāinga o te Tahua Mātauranga nei hei whakarite kia piki ake te whiwhi, te hanga, te tiaki me te whakawhiti o te mātauranga Māori me te mātauranga hou. Ko ngā kaupapa matua mō te tāpui ki te mātauranga i tēnei wā ko ēnei:

Te Whanake i te Reo me te Māoritanga

  • Hei tautoko i te kounga o te whakangungu me te whanake pūkenga mō te reo Māori kei te whānuitanga o ngā momo matatau.

Te Whanake Māramatanga ki te Mātauranga Māori

  • Whakatōpū me te whakawhiti i te mātauranga Māori, mātauranga hoki o ēnei rangi
  • Mana whakairo hinengaro
  • Rangahau hōparatanga
  • Tiaki Taonga
  • Pūranga ā-mati nei

Tahua Rua: Whakamana

Ko te whāinga o tēnei tahua kia whakakaha i te rangatiratanga Māori, kāwanatanga Māori, te whakahaere me te whakatakoto huarahi tauatanga.

Ko ngā kaupapa matua mō te tāpui ki te whakamana ko ēnei:

Whanake Tangata

  • Whakangungu mō te whakahaere me te kāwanatanga
  • Whakangungu mahi ā-ringaringa
  • Te kaiakopono
  • Whakatakoto huarahi tauatanga
  • Rangatiratanga

Whanake Marae

  • Aromatawaitanga Marae
  • Te Whakaaturanga
  • Ngā taputapu mō te marae
  • Whakangungu kaitiaki
  • Ngā hanganga kei raro (whare, wai), GIS, E-marae

Whakanui Huanga Whānau

  • Ngā Rautaki kōre-tūkino mō te iwi
  • Ngā rautaki whare mō te iwi
  • Rangatiratanga mō te reanga rangatahi
  • Te whakapiki ake i te maha o ngā whānau ngangahau me ngā rōpū kei te whanake hononga whānau
  • Ngā Tauwhāinga me ngā Hui
  • Ngohe Hākinakina, tikanga-ā-iwi hoki

Te Whakakaha i te rangatiratanga o te whānau

  • Kei te kaha uru atu ngā whānau ki roto i ngā ngohe hāpori, ōhanga, tōrangapū, hangarau hoki.
  • Whakapiki ake te maha o ngā Māori i roto i ngā tūranga kāwanatanga, kei runga hoki i ngā rōpū ā-motu nei me ngā rōpū kāwanatanga ā-rohe nei hoki.

Whanake Hononga Whānau

  • Rautaki ā-mati nei
  • Tautoko i ngā hapū me ngā iwi kia whakapiri atu ki ngā whānau
  • Tautoko i ngā ngohe wānanga, marae hoki

Tahua Toru: Rawa

Ko te whāinga o tēnei kia piki ake te maha o ngā Māori kei te uru atu ki ngā rawa, kei te whakamahi, whanake, pupuri hoki ki ngā rawa, mō te pāinga takitahi, takitini hoki.

Ko ngā kaupapa matua mō te tāpui ki ngā rawa ko ēnei:

Whakamahia ngā rawa Māori ā-ohu nei:

  • Whenua Māori, moana, hau, wai, ahumoana, me ērā atu rauemi o te taiao
  • Kāwanatanga, whakahaeretanga me te Rangatiratanga
  • Te ukaukatanga
  • Te Huanga ā-ohu nei
  • Te tāpiri tautoko whaihua ki te whakahaere rawa o muri i te whakataunga kerēme.

Kia whakapiki te whakahoutanga Māori me te whai wāhi ki ngā angitū ōhanga kei te puta haere

  • Whanake pakihi Māori
  • Hinonga tūmataiti
  • Tāpoi

Kei te wātea te pūtea nei ki a wai?

Kei te wātea te pūtea nei mō te tāpui ki roto i ngā whāinga rautaki o te kāwanatanga me Te Puni Kōkiri.

Tuatahi me whakapā atu ngā rōpū kei te kimi pūtea ki te Tari ā-rohe e tata ana ki a rātou Te Puni Kōkiri regional office.

Ka mōhio ngā tari ā-rohe ki ngā kaupapa tāpui pūtea kei roto i o rātou rohe. Ka taea e rātou te kōrero ki ngā rōpū e kimi pūtea ana mehemea e hāngai a rātou mahi ki ngā kaupapa o Te Puni Kōkiri.

Me āhei ngā rōpū kei te kimi pūtea ki te whakaatu i o rātou mōhio me ngā pūkenga tika hei whakahaere i ngā kaupapa i raro anō i te kirimana. Me āhei hoki rātou kia tuku pūrongo i rungā anō i ngā tikanga takoto. Nā reira ka aromatawaingia ōu pūkenga me ōu pūnaha whakahaere e ngā tari ā-rohe.

Last modified: 4/04/2008