By Type:
Table of contents:
E ai ki ngā rangahau o te ao whānui e pā ana ki te whakaoratanga o te reo, e ora tonu ai ngā reo itinga pērā i te reo Māori, me tuku iho taua reo mai i tētahi whakatipuranga ki tētahi anō.
Kei te noho toipoto ngā kaikōrero Māori, ā, kāore i te taurite te tohatoha puta noa i te taupori Māori. Whā tekau mā whā ōrau o ngā kāinga Māori ki Te Waiariki, kotahi te kaikōrero, neke atu rānei. Kei roto i te āhua haurua o ēnei kāinga, kotahi anake te kaikorero, nā reira he whāiti noa ngā mea angitū kia kōrerohia te reo Māori ki ēnei kāinga.
Toru tekau mā whitu ōrau o ngā tamariki e noho ana ki ngā kāinga kei roto nei he kaikōrero pakeke kotahi, neke atu rānei. Nā reira ka taea te tuku iho te reo Māori mai i tētahi whakatipuranga ki tētahi atu.
Mō ngā tāngata whai pūkenga reo Māori, kua piki te whakamahinga o te reo ki te kāinga mai te tau 2001, tae ake anō ki ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke Māori me a rātou tamariki, mātua hoki.
Hei tauira: Ko ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke me a rātou kōhungahunga kua piki mai i 62% i te tau 2001 ki 90% i te tau 2006; Ko ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke me a rātou tamariki kura tuarua kua piki mai i 36% i te tau 2001 ki 56% i te tau 2006; Kua piki hoki ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke me o rātou mātua mai i 40% i te tau 2001 ki 55% i te tau 2006.4 He tohu pai tēnei mō te takanga i te tuku iho o te reo mai i tētahi whakatipuranga ki tētahi atu. Engari kāore anō ngā tauira whitinga kōrero i te kāinga kia eke ki te taumata e taea ai te kï ko te reo Māori te reo whitinga kōrero tuatahi.
Mō te taha o te reo ki roto i te hapori, ka kaha rangona ki roto i ngā “rohe” tikanga ā-iwi Māori, pērā i ngā hui, kei runga marae rānei. Ko te reo Māori ehara i te reo whitinga kōrero tuatahi o ia rangi i ērā atu o ngā rohe hapori.
Source: Census 2006.
4 Ko ēnei ōrau ka whakakotahi i te ōrau o ngā pakeke Māori i whakamahi i te reo Māori hei reo whitinga kōrero me te ōrau o ngā pakeke Māori i whakamahi i te reo Māori i roto i ngā whitinga kōrero i ētahi wā.