PEKE ATU KI TE RĀRANGI TAKE MATUA / TIROHANGA REREKĒTANGA NUI
Ngā Tānga Kupu

Te Oranga o te Reo Māori ki Te Upoko o Te Ika/Te Tau Ihu 2006

Te Whakamahi i te Reo

E ai ki ngā rangahau o te ao whānui e pā ana ki te whakaoratanga o te reo, e ora tonu ai ngā reo itinga pērā i te reo Māori, me tuku iho taua reo mai i tētahi whakatipuranga ki tētahi anō.

Kei te noho toipoto ngā kaikōrero Māori, ā, kāore i te taurite te tohatoha puta noa i te taupori Māori. Toru tekau mā tahi ōrau o ngā kāinga Māori ki Te upoko o te ika / Te Tau ihu, kotahi te kaikōrero, neke atu rānei. Kei roto i te 54% o ēnei kāinga, kotahi anake te kaikōrero, nā reira he whāiti noa ngā mea angitū kia kōrerohia te reo Māori ki ēnei kāinga.

Rua tekau mā rima ōrau o ngā tamariki e noho ana ki ngā kāinga kei roto nei he kaikōrero pakeke kotahi, neke atu rānei. Nā reira ka taea te tuku iho te reo Māori mai i tētahi whakatipuranga ki tētahi atu.

Mō ngā tāngata whai pūkenga reo Māori, kua piki te whakamahinga o te reo ki te kāinga mai te tau 2001, tae ake anō ki ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke Māori me a rātou tamariki. Hei tauira: Ko ngā

whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke me a rātou kōhungahunga kua piki mai i 58% i te tau 2001 ki 67% i te tau 2006; Ko ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke me a rātou tamariki kura tuatahi kua paku piki ake mai i 56% i te tau 2001 ki 57% i te tau 2006; Ko ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke me a rātou tamariki kura tuarua kua piki ake mai i 48% i te tau 2001 ki 56% i te tau 2006.4 He tohu pai tēnei mō te takanga i te tuku iho o te reo mai i tētahi whakatipuranga ki tētahi atu. engari kāore anō ngā tauira whitinga kōrero i te kāinga kia eke ki te taumata e taea ai te kï ko te reo Māori te reo whitinga kōrero tuatahi.

Mō te taha o te reo ki roto i te hapori, ka kaha rangona ki roto i ngā “rohe” tikanga ā-iwi Māori, pērā i ngā hui, kei runga marae rānei. Ko te reo Māori ehara i te reo whitinga kōrero tuatahi o ia rangi i ērā atu o ngā rohe hapori.

Māori Language Competencies by Age

Māori Language Competencies by Age
Age grouping No. of people with Māori
language competencies
Total
population size
Māori
language rate
Proportion of all Māori
with Māori language
competencies
0-14 3852 23199 17% 26%
15-34 4959 22308 22% 34%
35-54 3774 15972 24% 26%
55+ 2037 5859 35% 14%

Source: Census 2006.

 

4 Ko ēnei ōrau ka whakakotahi i te ōrau o ngā pakeke Māori i whakamahi i te reo Māori hei reo whitinga kōrero me te ōrau o ngā pakeke Māori i whakamahi i te reo Māori i roto i ngā whitinga kōrero i ētahi wā.