PEKE ATU KI TE RĀRANGI TAKE MATUA / TIROHANGA REREKĒTANGA NUI
Ngā Tānga Kupu

Te Oranga o te Reo Māori ki Te Tairāwhiti / Takitimu 2006 (2009)

Te Whakamahi i te Reo

E ai ki ngā rangahau o te ao whānui e pā ana ki te whakaoratanga o te reo, e ora tonu ai ngā reo itinga pērā i te reo Māori, me tuku iho taua reo mai i tētahi whakatipuranga ki tētahi anō.

Kei te noho toipoto ngā kaikōrero Māori, ā, kāore i te taurite te tohatoha puta noa i te taupori Māori. Whā tekau ōrau o ngā kāinga Māori ki Te Tairāwhiti/Tākitimu, kotahi te kaikōrero, neke atu rānei. Kei roto i te āhua haurua o ēnei kāinga, kotahi anake te kaikōrero, nā reira he whāiti noa ngā mea angitū kia kōrerohia te reo Māori ki ēnei kāinga.

Toru tekau mā rua ōrau o ngā tamariki e noho ana ki ngā kāinga kei roto nei he kaikōrero pakeke kotahi, neke atu rānei. Nā reira ka taea te tuku iho te reo Māori mai i tētahi whakatipuranga ki tētahi atu.

Mō ngā tāngata whai pūkenga reo Māori, kua piki te whakamahinga o te reo ki te kāinga mai te tau 2001, tae ake anō ki ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke Māori me a rātou tamariki, ētahi atu pakeke hoki. Hei tauira: Ko ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke me a rātou kōhungahunga kua piki mai i 66% i te tau 2001 ki 83% i te tau 2006; Ko ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke me a rātou tamariki kura tuarua kua piki mai i 52% i te tau 2001 ki 73% i te tau 2006; Kua piki hoki ngā whitinga kōrero i waenga i ngā pakeke i te kāinga mai i 44% i te tau 2001 ki 85% i te tau 2006.4 He tohu pai tēnei mō te takanga i te tuku iho o te reo mai i tētahi whakatipuranga ki tētahi atu. Engari kāore anō ngā tauira whitinga kōrero i te kāinga kia eke ki te taumata e taea ai te kī ko te reo Māori te reo whitinga kōrero tuatahi.

Mō te taha o te reo ki roto i te hapori, ka kaha rangona ki roto i ngā “rohe” tikanga ā-iwi Māori, pērā i ngā hui, kei runga marae rānei. Ko te reo Māori ehara i te reo whitinga kōrero tuatahi o ia rangi i ērā atu o ngā rohe hapori.

Māori with Māori Language Competencies by Age

Māori with Māori Language Competencies by Age
Age grouping No. of people with Māori
language competencies
Total
population size
Māori
language rate
Proportion of all Māori
with Māori language
competencies
0-14 4,700 22,200 21% 28%
15-34 4,800 18,200 26% 29%
35-54 4,100 15,000 27% 25%
55+ 3,000 6,900 43% 18%

Source: Census 2006

 

4 Ko ēnei ōrau ka whakakotahi i te ōrau o ngā pakeke Māori i whakamahi i te reo Māori hei reo whitinga kōrero me te ōrau o ngā pakeke Māori i whakamahi i te reo Māori i roto i ngā whitinga kōrero i ētahi wā.

Last modified: 2/04/2008