By Type:
Table of contents:
Kei roto i tēnei whārangi he rāpopotonga o ngā kitenga matua o te pūrongo “Te Oranga o te Reo Māori ki Tāmaki-Makau-Rau 2006” (te Patapātai).1
Ka whakamahi tēnei pūrongo i ētahi momo rangahau whānui hei tuku whakaahua hiato o te reo Māori kei tēnei rohe. Ko ētahi o aua rangahau ko ngā raraunga tataunga iwi; raraunga mai i te Patapātai; tataunga mātauranga, kitenga mai i ngā rangahau ā-motu, me ētahi pārongo mai i ngā kaiwhakatakoto kaupapa reo me ētahi māngai hapori e mahi nei ki Tāmaki-Makau-Rau. Mō te roanga atu o te pūrongo me toro atu ki www.tpk.govt.nz.
E ai ki te Tataunga Taupori 2006, he 23% o ngā pakeke Māori 90,600 ki Tāmaki-Makau-Rau e mōhio ana ki te reo Māori.
Ko Tāmaki-Makau-Rau te rohe tuaono, i roto i ngā rohe e waru o te Patapātai, mō te rahi o te ōrau o ngā tāngata e mōhio ana ki te reo. E whakaatu ana te Patapātai he maha ake ngā tāngata e marama ana ki te reo (36%) tērā i ngā tāngata e kōrero ana i te reo (21%).2
He kaha nui ngā rerekētanga i roto i te ōwehenga o ngā kaikōrero i te reo Māori mehemea ka tirohia te pakeke o te tangata. Mō te hunga kei raro iho i te 55 tau te pakeke, ko te ōrau “kōrero” he 18%. Engari mō te hunga 55 tau te pakeke, neke atu rānei, he 39% kē te ōrau.
Heoi, ko te tokomaha o ngā kaikōrero neke atu i te 55 tau, he paku mehemea ka whakatauritehia ki te tokomaha o rātou kei raro iho i te 55 tau. Ka mutu, he matatau ake te reo o te hunga 55 neke atu, tērā i te hunga taipakeke.
Mai i te tau 2001 kua kitea kei te piki haere te matatau o ngā kaikōrero ki roto i te taupori Māori ki roto i ēnei rohe. Hei tauira: kua piki haere te matatau kōrero mai i 15% i te tau 2001 ki 21% i te tau 2006. Ko te matatau whakarongo kua piki mai i 27% i te tau 2001 ki 36% i te tau 2006.3
Ono tekau mā whā ōrau o ngā pakeke Māori kei te wenewene mō tō rātou taumata matatau ki te reo Māori, ā, kei te pirangi tonu kia whakapiki i o rātou taumata pūkenga reo.
1 Mō tēnei pūrongo ko Tāmaki-Makau-Rau te rohe whānui o Ākarana. 2 Mō te roanga atu o ngā raraunga me titiro ki te pūrongo matua. 3 Kei waenga i ngā pakeke Māori he āhua pai te reo, he pai te reo, he tino pai rānei te reo.