Ko te whakahoutanga o te reo Māori i timata i te tekau tau 1970. I taua wā ruarua noa iho ngā whānau Māori e kōrero Māori ana. I te mōrearea te reo me te āwangawanga o ētahi kei hemo te reo hei reo kōrero mō ia rangi.
Nā tēnei āhuatanga i whanakehia ētahi kaupapa pērā i te Kōhanga Reo, Kura Kaupapa Māori me Te Ataarangi hoki. Tae rawa ki waenga i te tekau tau 1980, kua whānui ake te arotahi ki te pāhotanga reo Māori, me te aha, i whakatūngia Te Māngai Pāho me te tūhonotanga o ngā reo irirangi Māori i tēnei wā.
I tohua te reo Māori hei reo whai mana i raro i te ture o Aotearoa. I taua wā tonu i whakatūngia Te Taura Whiri i te Reo Māori hei tautoko i te tiputanga ake o te reo Māori.
Mai i taua wā ko tētahi kaupapa hou ko te whakatūtanga i te Pouaka Whakaata Reo Māori i te tau 2003. Ināianei kei te whakaaturia te waru haora ia rangi i roto i te reo Māori me ngā kaupapa tikanga-ā-iwi Māori. Matakitaki ai te 62 ōrau o ngā Māori ki te pouaka whakaata Māori.
I whakarewahia te pouaka whakaata tuarua – Te Reo – i te 28 Poutū-te-rangi 2008. Hei timatanga ka pāpāho mō te toru haora ia rangi, he reo Māori te katoa o ngā kōrero, kei runga o te rārangi Sky 59.
Tae rawa ki te tau 2001 kua tau te tokomaha o ngā tāngata kōrero Māori ki 130,000, koira te 25 ōrau o te taupori Māori. E ai ki te patapātai mō te reo Māori i whakahaerehia e Te Puni Kōkiri i te tau 2006, 27 ōrau o ngai Māori e kī ana kei te pai tō rātou kōrero i te reo Māori, kei te āhua pai rānei. Āhua 40 ōrau ka mārama, ka taea rānei te pānui.
Kua tini hoki ngā waiaro ki te reo Māori. I te tau 2006 i whakahaerehia e Te Puni Kōkiri he patapātai mō ngā waiaro ki te reo. I kite rātou kua tino piki ake te tautoko o te whakamahinga i te reo Māori i roto i te wāhi mahi, ki ngā wāhi tūmatanui rānei, mai i te tau 2000. Kua pēnei i waenga i te Māori me te Pākehā hoki. Kua tino piki ake hoki te tokomaha o ngā tāngata e kī ana me tautoko te kāwanatanga i te whakamahinga i te reo Māori hei reo mō ia rangi.
Fact Sheet - The Māori Language Survey. 2007.Survey on The Health of the Maori Language Final Report. 2006.Survey of Attitudes, Values and Beliefs about the Māori Language 2003. Published 2006.
Kei Te Puni Kōkiri te kawenga kia tirotiro ki te whakatinanatanga o te Rautaki Reo Māori
Kua riro mā Te Puni Kōkiri hei whakatinana i te Rautaki Reo Māori. I whakapaitia ake te rautaki nei i te tau 2003. Kei te whakatokotongia he aha ngā mahi hei whakatutuki i te moemoeā matua o te rautaki – kia tae rawa ki te tau 2028 ka whānui te kōrerohia i te reo Māori, e te Māori, i roto i o rātou whānau, kāinga, hāpori hoki.
E rima ngā whāinga matua o te rautaki. Anei e whai ake nei:
E mahi tahi ana Te Puni Kōkiri me ētahi atu rōpū, tari kāwanatanga hoki hei whakatutuki i te rautaki. Ko ēnei ko Te Taura Whiri i te Reo, te Manatū Mātauranga, te Manatū Taonga, Te Māngai Pāho me te Whare Pukapuka o Aotearoa
Ka āwhina hoki Te Puni Kōkiri hei whakahaere i te Wiki Reo Māori, tērā ka tū ia tau i te marama o Hōngongoi.
Te Rautaki Reo Māori = Māori Language Strategy. 2003.
Māori Language CommissionTe Māngai PāhoTe Kohanga Reo
Last modified: 18/04/2008